Kup Tę Książkę

ISBN: 978-83-8095-103-7
Format:
B5
Objętość: 262
Oprawa: miękka
Rok wydania: 2016

Opis

Monografia […] wpisuje się w nurt współczesnego, interdyscyplinarnego zainteresowania starością w różnych kontekstach. Rozwój nauk medycznych, społecznych i humanistycznych wzbogaca naszą wiedzę o starości i jej różnych, nie zawsze pozytywnych, obliczach z przesłaniem poszukiwania rozwiązań społeczno-socjalnych dla polepszania jakości życia seniorów w warunkach zmian społecznych. […] Recenzowana monografia Oblicza starości w perspektywie lokalnej. Studium socjopedagogiczne, autorstwa Pani Danuty Krzysztofiak, w mojej ocenie, wzbogaca poznawczo obszary zainteresowań naukowo-badawczych pedagogiki społecznej, gerontologii i innych nauk społecznych. Stanowi ona także swoisty głos w społecznej debacie nad zróżnicowanymi obliczami starości w ponowoczesnym świecie, a ponadto posiada istotne walory praktyczne ze względu na wnioski i propozycje zawarte w zakończeniu, które mogą stanowić podstawę dla przygotowania projektów optymalizujących jakość życia ludzi starszych na badanym obszarze terytorialnym. 

Z recenzji wydawniczej prof. dr hab. Ewy Syrek

 

Więcej

Jaka jest starość? Dlaczego taka jest? Jaka może (powinna) być? Wreszcie – co uczynić, by była pomyślna – zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i z punktu widzenia zbiorowości seniorów? Postawione pytania wydają się – na pozór – proste w swej istocie, niemniej jednak dotykają spraw fundamentalnych, ważnych nie tylko z perspektywy człowieka „już starego”. Odnalezienie trafnych odpowiedzi w tej materii stanowi podstawę kształtowania skutecznej polityki senioralnej, a tylko taka zapewni stabilność egzystencjalną sześciu milionom polskich seniorów oraz pozostałym pokoleniom – tym „jeszcze nie starym”. 

Jaka zatem jest starość?
 Niniejsza publikacja, mająca charakter teoretyczno-empiryczny, nie aspiruje do miana zbioru gotowych i jednoznacznych odpowiedzi w tej kwestii, choć z pewnością stanowi próbę ich poszukiwania. Na tle różnobarwnych portretów starości, wyłonionych na podstawie analizy literatury przedmiotu, przedstawione zostały zidentyfikowane w efekcie własnych badań oblicza egzystencji starszych mieszkańców miejsko-wiejskiego rejonu Wielkopolski. Prezentacji tej towarzyszy intencja ukazania charakterystycznych cech położenia egzystencjalnego seniorów oraz odtworzenia tego, w jaki sposób finalną postać ich sytuacji życiowej (pomyślną, labilną, niepomyślną) zdeterminowały rozmaite czynniki, począwszy od makrospołecznych, aż po indywidualne, podmiotowe okoliczności dookreślające biografie poszczególnych jednostek.

W odczuciu autorki, niezależnie od wielu innych uwarunkowań, niezaprzeczalny wpływ na jakość życia seniora ma środowiskowa dostępność i zasobność sieci wspomagania (nieformalnego, instytucjonalnego), w ramach której uruchamiane są działania pomocowe. Z tego względu zagadnienie finalnego etapu ludzkiej egzystencji podejmowane w książce zostało osadzone w tradycyjnie obecnych na gruncie pedagogiki społecznej wątkach: środowiska życia (które poprzez różnorodność bodźców oddziałujących na człowieka może sprzyjać zarówno harmonijnemu rozwojowi, jak i generować jego zagrożenia), a także wspomagania (ukierunkowanego na zaspokojenie potrzeb przedstawicieli różnych kategorii wiekowych, łagodzenie niedostatków, kreowanie warunków zabezpieczenia ich bytu w możliwie szerokim i wszechstronnym zakresie).

Książka ta kierowana jest do wszystkich osób, którym problematyka gerontologiczna nie pozostaje obojętna, z nadzieją, że jej lektura przyczyni się do pełniejszego rozumienia problemów i potrzeb seniorów, a także stanie się inspiracją do podejmowania działań mających na celu podniesienie jakości ich życia.

Spis treści

PRZEDMOWA     9
WPROWADZENIE    11

 

ROZDZIAŁ I
Wokół problematyki jakości życia osób starszych

 

1. Dyskurs o starości na gruncie nauk o człowieku    15
1.1. Entropia ludzkim przeznaczeniem, czyli o biologicznych teoriach starzenia się    23
1.2. Finalna faza egzystencji w ujęciu psychologii    26
1.3. Starość w aspekcie socjologicznym    27
1.4. Późna dorosłość jako przedmiot zainteresowania subdyscyplin pedagogicznych    30

2. Gerontologiczne koncepcje pomyślnego starzenia się i jakości życia w starości    38

3. Oblicza i determinanty położenia egzystencjalnego polskich seniorów    42
3.1. Sytuacja życiowa.Interdyscyplinarna perspektywa poszukiwań definicji pojęcia    43
3.2. Prestiż versus degradacja. Starość w wymiarze makrospołecznym    50
3.3. Wspólnota versus oddalenie. Starość w wymiarze mezo-i mikrospołecznym    74
3.4. Spełnienie versus rozczarowanie. Starość w wymiarze podmiotowym (jednostkowym)    86

 

ROZDZIAŁ II
W kręgu zagadnień wspomagania egzystencji seniorów

 

1. Opieka, pomoc, wsparcie w kontekście ludzkich potrzeb (rozważania terminologiczne)    97

2. Od filantropii po zabezpieczenie i pomoc społeczną (czyli o historycznych uwarunkowaniach rozwoju działań opiekuńczych)   104

3. System wspomagania egzystencji ludzi starszych (casus polski)   108
3.1. Rodzina jako kluczowe ogniwo nieformalnej sieci wsparcia   109
3.2. Instytucje publiczne w służbie starości   112
3.3. Sektor pozarządowy   120
3.4. Rola i znaczenie podmiotów prywatnych   124

 

ROZDZIAŁ III
Podstawowe założenia metodologiczne projektu badawczego

 


1. Ogólny zarys i uzasadnienie problematyki badań   127

2. Cele, problemy i hipotezy badawcze   129

3. Metoda, techniki, narzędzia i organizacja badań   139

 


ROZDZIAŁ IV
Diagnoza sytuacji życiowej starszych mieszkańców badanego rejonu

 

1. Miejsko-wiejski rejon powiatu średzkiego jako przestrzeń życia seniorów   141

2. Charakterystyka podstawowych cech społeczno-demograficznych respondentów   146

3. Codzienność egzystencjalna w relacjach badanych   149
3.1. Witalność versus niesprawność. Wybrane aspekty kondycji zdrowotnej   150
3.2. Zabezpieczenie versus niepewność jutra. Wyznaczniki położenia socjalno-bytowego   157
3.3. Integracja versus wykluczenie. O (nie)obecności w najbliższych kręgach środowiskowych   163
3.4. Akceptacja versus negacja. Stosunek wobec przeżywanej starości   175
3.5. Pomyślność – niestabilność – zagrożenie bytu. Globalna ocena sytuacji egzystencjalnej   178

4. Konkretyzacje doświadczania starości w wymiarze wybranych biografii   182
4.1. (Auto)portrety dzieciństwa dzisiejszych seniorów   187
4.2. Młodość i wczesna dorosłość w narracjach badanych   191
4.3. Cienie i blaski dojrzałego życia (wieku średniego)   196
4.4. Globalna ocena biografii oraz orientacja ku jej dalszemu trwaniu a postać aktualnie doświadczanej sytuacji życiowej   201

5. Lokalny system wspomagania najstarszych mieszkańców rejonu   213
5.1. Nieformalne ogniwa sieci pomocowej   215
5.2. Instytucjonalne źródła wsparcia   220
5.3. Działalność systemu wspomagania w opinii odbiorców jego świadczeń   225

 

ZAKOŃCZENIE
W stronę optymalizacji położenia egzystencjalnego ludzi starszych w środowisku ich życia   231

BIBLIOGRAFIA   241

SPIS TABEL I WYKRESÓW   257

Summary
Faces of old age in a local perspective. Socio-pedagogical study   261

Fragment

Przedmowa

„Starość”, „starzenie”, „osoby starsze” to pojęcia coraz częściej i coraz natarczywiej obecne oraz stosowane – nie tylko w dyskursie publicystycznym, ale także w nieustępliwie powracających rozważaniach teoretyzujących i w realizowanych już w znacznej skali projektach badawczych w obszarze nauk podstawowych, interesujących się człowiekiem i ludźmi współtworzącymi wspólnotowe formy swojej egzystencji, wraz z towarzyszącą im cywilizacją i identyfikującą je kulturą. Poddawane operacjonalizacji stanowią nierzadko kluczowe pojęcia dla konstruowanych w naukach – psychologicznej, socjologicznej, antropologicznej, geograficznej (demograficznej) czy tradycyjnie historycznej, teoretycznych koncepcji, a nawet teorii fenomenów przez nie identyfikowanych. Pojawiające się w nich, w sposób mniej lub bardziej kompletny, opisy i wyjaśnienia owych przedmiotowych fenomenów stanowią dogodny punkt oparcia i uzasadniania konstruowanych oraz realizowanych – z kolei w naukach praktycznych czy stosowanych – projektów ingerencji: politycznej, socjalnej, prawnej, ekonomicznej, medycznej, pedagogicznej, szczególnie w te fragmenty rzeczywistości ludzkiej, w których odnajdujemy osoby ujawniające znamiona odkrywane i przypisywane im w tamtych dyscyplinach, a sygnalizujące doświadczanie przez nie takich stanów rzeczy, takich znamion ich sytuacji życiowej, które nie tylko zalecają owe ingerencje, co nawet czynią je niezbędnymi w łagodzeniu, względnie przezwyciężaniu, ich destrukcyjnego dla kondycji egzystencjalnej tych osób charakteru. Ingerencje tego rodzaju znajdują swoje inspiracje i uzasadnienie nie tyle w ekonomicznej kalkulacji kosztów i zysków wyzwolonych ich zaniechaniem i/lub podjęciem, ile raczej w nakazie etycznym; w respektowaniu przez współczesne społeczeństwa idei i praktyki pomocniczości; w pielęgnowaniu i potęgowaniu wrażliwości skutkującej działaniami dobroczynnymi, łagodzącymi konsekwencje podmiotowej nieporadności i bezradności, mizerii witalnej i socjalnej osób starszych, a także w umocowaniu owych starań w porządku prawnym – ustawowym wielu współczesnych społeczeństw zorganizowanych państwowo.


Mimo tych niewątpliwie licznych i znaczących w kształtowaniu sytuacji życiowej takich osób inicjatyw zmierzających do łagodzenia destrukcyjnego ze swej istoty stanu starości, w dalszym ciągu stawia ona pod adresem podmiotów owych inicjatyw (państwa, samorządów, fundacji, ruchów na rzecz..., instytucji lokalnych, wreszcie rodzin) poważne wyzwania, sygnalizując ciągle aktualny w swojej mizerii, a nierozwiązywany pomyślnie, społeczny problem osób starszych – sygnalizowany także w swoim czasie w publicystyce pod hasłem: „Czy Polska jest dobrym krajem dla osób starszych?”.


Autorka rekomendowanej monografii, podążając śladem owej publicystycznej, i nie tylko takiej, inspiracji, zadała sobie i nam – Czytelnikom, pytania o to, jaka jest Polska dla osób starszych – mieszkańców wybranego rejonu miejsko-wiejskiego, położonego w centrum Wielkopolski; jak kształtuje się w niej sytuacja starszych mieszkańców owego rejonu; jak dalece oni sami i rozmaite komponenty lokalnych środowisk ich życiowej aktywności ukształtowały jej obraz diagnozowany przez Autorkę w drugiej dekadzie XXI wieku; wyznaczając niewątpliwie także jej perspektywę; wpisując się tym samym swoimi dokonaniami w dynamicznie rozwijający się w Polsce nurt i dorobek socjopedagogicznych, monograficznych badań środowiskowych nad rodzinnymi i partnerskimi formami bytowania u schyłku ich społecznej i biologicznej obecności.


Cenna to poznawczo inicjatywa zawierająca również wzorcowe rozwiązania metodologiczne, godne uwagi i kontynuacji w badaniach diagnozujących stan owego problemu w innych – np. diametralnych wobec ukazanego w książce – środowiskach bytowania takich osób, uwzględniających – jak to ma miejsce w autorskiej monografii – zarówno jego obyczajowe, jak i formalno-prawne źródła, przejawy i konsekwencje indywidualne oraz społeczne. Ta szeroka panorama ukazanego i kompetentnie udokumentowanego w monografii zagadnienia kształtowania się sytuacji życiowej osób starszych niewątpliwie może stanowić przedmiot żywego i pożytecznego zainteresowania tych wszystkich podmiotów, które interesując się nią poznawczo i pomocniczo, mają na względzie zarówno doskonalenie swoich kompetencji, jak i podejmowanych wobec takich osób inicjatyw.

Jerzy Modrzewski

 

 

 

 

Published in Edukacja i pedagogika