środa, 06 lipiec 2016 17:19

Kulturowe uwarunkowania polityki kryminalnej

NowoWydane - Oficyna Naukowa - Kulturowe uwarunkowania polityki kryminalnej - Jarosław Utrat-Milecki, Marian Filar NowoWydane - Oficyna Naukowa - Kulturowe uwarunkowania polityki kryminalnej - Jarosław Utrat-Milecki, Marian Filar Oficyna Naukowa - Kulturowe uwarunkowania polityki kryminalnej - Jarosław Utrat-Milecki, Marian Filar

Opis

W tomie drugim „Kultur Penalnych” staramy się przedstawić szersze podstawy teoretyczne reform prawa karnego w Polsce na tle tendencji europejskich i światowych. Podstawą koncepcji tego tomu, podobnie jak całej serii, jest teoretyczne i metodologiczne podejście określone terminem „badania integralnokulturowe” […] tom drugi jest bardziej zorientowany na analizy interdyscyplinarne związane ze społeczno-kulturową etiologią i fenomenologią reakcji na przestępczość, a w aspekcie jurydycznym i prakseologicznym wiąże się mocniej z kwestiami procesowymi, dowodowymi. W tomie tym […] zarysowano podstawowe teoretyczne zagadnienia penologiczne, obejmujące kwestie zasad kryminalizacji, racjonalizacji kary i sędziowskiego wymiaru kary oraz krytyczną analizę współczesnych wybranych ideologii karania. Kładziemy nacisk na problemy, które zalicza się do kategorii badań podstawowych. Przedstawione analizy ukazują nowe aspekty pól badawczych ważnych dla polityki kryminalnej. […] W tym ujęciu tytułowe dla całej serii pojęcie kultury penalnej od pojęcia polityki kryminalnej odróżnia kwestia ustalenia relacji środków do celów, które dopiero są realizowane w ramach polityki kryminalnej. Jak ujął lapidarnie kwestię relacji pojęcia kultury penalnej do pojęcia polityki kryminalnej w tekście programowym studiów „Kultur Penalnych”, wprowadzającym do tego tomu, Marian Filar: „Określeniem tych celów zajmie się więc kultura penalna, polityka kryminalna jest zaś tylko […] instrukcją obsługi kultury penalnej”. Takie właśnie jest proponowane w tym tomie nowe podejście do polityki kryminalnej.

Ze Wstępu Mariana Filara i Jarosława Utrata-Mileckiego

Spis treści

 

Wstęp /11

 

Marian Filar, Jarosław Utrat-Milecki

Introduction /27

 

Marian Filar

Współczesne kultury penalne /43

 

Jarosław Utrat-Milecki

Prawo karne i polityka kryminalna jako podsystem kontroli społecznej. Analiza integralnokulturowa /55

Wymiar sprawiedliwości karnej: zasada indywidualizacji a efektywna kontrola społeczna /61

Wymiar sprawiedliwości karnej jako ciąg działań /72

Wymiar sprawiedliwości karnej: kontrola społeczna a anomia 75

Racjonalizacja kary (i polityki kryminalnej) /82

Granice legitymizmu stosowania kary kryminalnej /87

Wymiar sprawiedliwości karnej a moralność i obyczaje /97

Kryminalizacja postnowoczesna, czyli reguła palca i sufitu /103

Penologia a polityka kryminalna /107

O funkcji gwarancyjnej prawa karnego w kontekście zasad prawa karnego i zasad kryminalizacji /113

Wymiar kary a prewencja generalna /118

Podsumowanie /122

 

Łukasz Ostrowski

Tak kończą bandyci: obraz kary kryminalnej w publikacjach dziennika „Fakt” /127

Tabloidy jako przedmiot badań społecznych /129

Perspektywa teoretyczna /130

Kwestie metodologiczne /132

Obraz kary w publikacjach „Faktu” /136

Obraz sprawców. Kim są? /140

Obraz sprawców. Jacy są? /141

Ofiary /145

Kara /146

Resocjalizacja? Jaka resocjalizacja? /150

Podsumowanie i weryfikacja hipotez /152

 

Richard Pring

Rozwój osobowości a stronienie od przestępstw /154

Powód i uzasadnienie kary /155

Wyjaśnianie ludzkiego działania a przypisywanie odpowiedzialności /156

Pouczający przykład: zamieszki sierpniowe /158

Podejście prorozwojowe /161

Family Links: jak więzami rodzinnymi objąć także więzienie /166

Podsumowanie /170

 

Kerrie Schaefer

Partycypacyjne praktyki artystyczne i ich rola w tworzeniu „bezpiecznych społeczności” /172

Theatre Modo—Parada i pokaz sztucznych ogni „Maelstrom” (we współpracy z Shell) /175

Northcott Narratives grupy Big hART /181

Ograniczenia partycypacyjnych praktyk artystycznych /185

 

Tomasz Kaczmarek

Wpływ osobowości sędziego na wymiar kary (na marginesie badań psychospołecznych uwarunkowań decyzji sędziego w sprawie wymiaru kary) /188

Prawo karne w jego faktycznym działaniu. Ekspozycja problemów /188

Problemy metodologiczne badań nad sądowym stosowaniem prawa /194

Psychospołeczne uwarunkowania zachowań decyzyjnych sędziego w sprawie wymiaru kary /202

Podsumowanie /208

 

Jadwiga Królikowska

Kara kryminalna w badaniach socjologicznych /210

Badanie „Sędziowski wymiar kary” Bronisława Wróblewskiego i Witolda Świdy /215

Badanie „Sędziowski wymiar kary w PRL” Tomasza Kaczmarka /221

Badanie „Kultury penalne. Kontekst kulturowy polityki kryminalnej i reform prawa karnego” /223

 

Maria Rogacka-Rzewnicka

Kulturowe i cywilizacyjne przeobrażenia procesu karnego. Perspektywa historyczna i współczesna 234

Oskarżony i prawo do obrony jako kardynalny aspekt procesu karnego w sferze praw i wolności /238

Pokrzywdzony przestępstwem jako przykład ewolucji od procesowego niebytu do pełnej podmiotowości prawnej /269

Przeobrażenia kompozycji postępowania karnego /285

Podsumowanie /295

 

Valérie Faranton

Ordalia — sposób prowadzenia postępowania dowodowego? /297

 

Piotr Girdwoyń

Dowody naukowe a ewolucja procesu karnego /299

 

Anna Wójtowicz

Uwagi na temat racjonalności wnioskowań w procesach poszlakowych /308

Jak opisać racjonalne wnioskowania zawodne? W poszukiwaniu uniwersalnego modelu /309

Co decyduje o racjonalności wnioskowań? /313

Cechy sytuacji, które mogą decydować o racjonalności wnioskowania /317

Specyfika wnioskowań charakterystycznych dla procesów poszlakowych /321

Sofizmat prokuratora i adwokata — źródła i sposoby oceny / 324

Podsumowanie /330

 

Maria Szczepaniec

Efektywność ekonomiczna a sprawiedliwość kary /332

 

Kazimierz W. Frieske

Ekonomika przestępczości. Iluzje, nieporozumienia i niebezpieczeństwa /340

Korzenie /340

Uproszczenia /343

Kalkulacyjne iluzje: społeczne koszty przestępczości /345

Brzemię ekonomisty /349

Brzemię ekonomisty: mit racjonalnego przestępcy /356

 

Bibliografia /358

Indeks osób /383

Noty o autorach /391

Contents

 

The Determinant Factors Of Contemporary Penal Cultures

Edited by Marian Filar and Jarosław Utrat-Milecki

 

Contents

 

Marian Filar, Jarosław Utrat-Milecki

Introduction /27

 

Marian Filar

Contemporary penal cultures /43

 

Jarosław Utrat-Milecki

Criminal law and criminal policy as a subsystem of social control. A Culturally Integrated Analysis / 55

 

Łukasz Ostrowski

And so end the bandits: the picture of criminal punishment in the tabloid “Fakt” /127

 

Richard Pring

Developing persons and the avoidance of crime /154

 

Kerrie Schaefer

Participatory arts practices and the creation of ‘safe’ communities /172

 

Tomasz Kaczmarek

The influence of the judge’s personality on the administration of punishment (in the margin of psychosocial determinants of a judge’s decisions in the administration of punishment) /188

 

Jadwiga Królikowska

From the ongoing in-depth sociological research into the administration of punishment in Poland /210

 

Maria Rogacka-Rzewnicka

The cultural and civilizational transformation of criminal proceedings. A historical and contemporary perspective /234

 

Valérie Faranton

Ordeal — a way to hear evidence? /297

 

Piotr Girdwoyń

Scientific evidence and the evolution of criminal proceedings /299

 

Anna Wójtowicz

Comments on the rationality of inference in circumstantial proceedings /308

 

Maria Szczepaniec

Economic efficiency and the justice of punishment /332

 

Kazimierz W. Frieske

The economics of crime: illusion, confusion, and danger /340

 

Wstęp

WSTĘP

 

Przedstawiane Czytelnikom opracowanie na temat kulturowych uwarunkowań polityki kryminalnej stanowi przyczynek do studiów prowadzonych w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki pt. „Kultury penalne. Kontekst kulturowy polityki kryminalnej i reform prawa karnego. Analiza prawno-penologiczna, historyczna, socjologiczna i kulturowa (antropologiczna) reform prawa karnego w Polsce na tle tendencji europejskich i światowych” (DEC-2011/01/B/HS5/03206). W ramach tego grantu prowadzone są w latach 2012–2014 pod kierunkiem Jarosława Utrata- Mileckiego interdyscyplinarne badania podstawowe, będące jednym z przejawów uczestnictwa świata nauki w dyskusji na temat reform prawa karnego w Polsce na tle tendencji europejskich i światowych.

W ramach tego projektu w serii wydawniczej Europejskiego Ośrodka Studiów Penologicznych im. Prof. G. Rejman zostaną wydane cztery tomy studiów „Kultur Penalnych”. Studia te otworzył wydany w 2013 r. tom pierwszy (Reformy prawa karnego. W stronę spójności i skuteczności, red. Jarosław Utrat-Milecki), zawierający cykl artykułów z zakresu prawa karnego materialnego i wykonawczego, penologii i kryminologii, które bezpośrednio odnoszą się do wybranych zagadnień związanych z analizą spójności i skuteczności reform prawa karnego w Polsce na tle tendencji europejskich i światowych.

Przedstawiany tom drugi „Kultur Penalnych” został opracowany wspólnie przez Mariana Filara i Jarosława Utrata-Mileckiego. Powstanie tego tomu we wspólnym działaniu przedstawicieli nauki prawa karnego ze środowiska toruńskiego i warszawskiego stało się możliwe dzięki wieloletniej współpracy z Europejskim Ośrodkiem Studiów Penologicznych im. Prof. G. Rejman profesora Mariana Filara, który był jednym z uczonych rekomendujących w 2007 r. środowisku Uniwersytetu Warszawskiego powołanie tego ośrodka.

W tomie drugim „Kultur Penalnych” staramy się przedstawić szersze podstawy teoretyczne reform prawa karnego w Polsce na tle tendencji europejskich i światowych. Podstawą koncepcji tego tomu, podobnie jak całej serii, jest teoretyczne i metodologiczne podejście określone terminem „badania integralnokulturowe”1.

W stosunku do tomu pierwszego tom drugi jest bardziej zorientowany na analizy interdyscyplinarne związane ze społeczno-kulturową etiologią i fenomenologią reakcji na przestępczość, a w aspekcie jurydycznym i prakseologicznym wiąże się mocniej z kwestiami procesowymi, dowodowymi. W tomie tym wyraźniej niż w poprzednim zarysowano podstawowe teoretyczne zagadnienia penologiczne, obejmujące kwestie zasad kryminalizacji, racjonalizacji kary i sędziowskiego wymiaru kary oraz krytyczną analizę współczesnych wybranych ideologii karania. Kładziemy nacisk na problemy, które zalicza się do kategorii badań podstawowych. Przedstawione analizy ukazują nowe aspekty pól badawczych ważnych dla polityki kryminalnej. Wydaje się więc, że tom ten, niezależnie od oczywistych różnic w stosunku do tomu pierwszego, zalicza się do kategorii opracowań przede wszystkim teoretycznych z zakresu nauki prawa karnego i kryminologii oraz polityki kryminalnej. W opracowaniu tomu wyszliśmy z założenia, że dominujące w literaturze przedmiotu analizy dogmatyczne i kryminologiczne nie wyczerpują wszystkich aspektów istotnych obszarów badawczych związanych z projektowaniem normatywnych i organizacyjnych podstaw polityki kryminalnej sensu largo, a więc także środowiskowych form prewencji antyprzestępczej2. Tom ten, jako podstawa teoretyczna całego cyklu „Kultur Penalnych”, miałby się przyczynić do zmniejszenia tej luki poznawczej w zakresie studiów polityki kryminalnej. Stanowi samoistne prolegomena do studiów kulturowych uwarunkowań polityki kryminalnej, rozumiane jako szkicowe określenie nowej perspektywy poznawczej w studiach nad tą polityką. Nawet jeśli przywołuje się tu pewne szczegółowe programy, fakty czy badania i projekty prawne, nie one są najważniejsze. Głównym tematem rozważań nie jest wskazanie mankamentów konkretnych rozwiązań de lege lata ani sugestie projektów de lege desiderata czy wręcz de lege ferenda, ani też proste wezwanie do realizacji tego czy innego działania, jak to było w tomie pierwszym. W tym sensie, trochę wbrew logice układu chronologicznego, tom ten stanowi podstawę tomu pierwszego, który w większym stopniu pokazywał, w jaki sposób przyjęta strategia badawcza „Kultur Penalnych” pozwala na integrację materiału bardziej bezpośrednio odnoszącego się do aktualnych zagadnień związanych z reformami prawa karnego. W tomie pierwszym została ukazana operacyjność naszego podejścia teoretycznego i jego spójność z dotychczasowymi strategiami badawczymi odnoszącymi się do reform prawa karnego i polityki kryminalnej, a dopiero w tomie drugim staramy się przedstawić ogólniejsze podstawy nowego spojrzenia na prawo karne. Ogólnie o serii „Kultur Penalnych” w pewnej analogii do sugestii klasyfikacyjnej Krzysztofa Krajewskiego3 można mówić, choć zapewne w sensie czysto metodologicznym jest to stwierdzenie na wyrost, jako o szkicu nowego paradygmatu w interdyscyplinarnych studiach wymiaru sprawiedliwości karnej. W tym ujęciu tytułowe dla całej serii pojęcie kultury penalnej od pojęcia polityki kryminalnej odróżnia kwestia ustalenia relacji środków do celów, które dopiero są realizowane w ramach polityki kryminalnej. Jak ujął lapidarnie kwestię relacji pojęcia kultury penalnej do pojęcia polityki kryminalnej w tekście programowym studiów „Kultur Penalnych”, wprowadzającym do tego tomu, Marian Filar: „Określeniem tych celów zajmie się więc kultura penalna, polityka kryminalna jest zaś tylko […] instrukcją obsługi kultury penalnej”. Takie właśnie jest proponowane w tym tomie nowe podejście do polityki kryminalnej.

Twierdzimy, że ten aspekt polityki kryminalnej, który określamy mianem kultury penalnej, pozostawał dotąd w cieniu innych zagadnień w ramach nauk penalnych. Najczęściej bowiem w naukach penalnych zajmowaliśmy się dotąd polityką kryminalną przede wszystkim jako ową instrukcją obsługi kultury penalnej, nie zastanawiając się, czy na pewno instrukcja ta dotyczy odkurzacza czy maszyny do czyszczenia dywanów. Przedstawienie w naszym podejściu badawczym kultury penalnej jako odrębnego, acz immanentnie powiązanego z polityką kryminalną pola badawczego stwarza ramy teoretyczne integracji cząstkowej wiedzy o rożnych aspektach prawnych i społecznych rzeczywistości, które mają istotny wpływ na realny kształt i efektywność prowadzonej polityki kryminalnej. Nie sugerujemy, że takich studiów nie prowadzono wcześniej. Uważamy jednak, że nie miały one charakteru systemowego i nie opierały się na jasno określonym, interdyscyplinarnym programie badawczym. W tym zakresie nasza propozycja badawcza ma charakter innowacyjny nie tylko w odniesieniu do badań polityki kryminalnej w Polsce, ale także w kontekście tendencji europejskich i światowych. Nie tylko świadomie nawiązuje do tych tendencji4, ale też jest ich programowym innowacyjnym rozwinięciem o charakterze jakościowym. Propozycja nasza nawiązuje także do wyznaczonego penologii przez Bronisława Wróblewskiego w latach 20. XX w.5 programu badawczego, o którego systemową realizację upominał się też Leszek Lernell6. Warto może zwrócić uwagę Czytelnika na fakt, że redaktorzy tego tomu już wcześniej wspólnie podejmowali wstępne próby analiz penologicznych w kontekście badań kultur penalnych, w których m.in. został przedstawiony zarys zagadnień określony mianem penologii integralnokulturowej7.

Nawiązujemy więc w naszym podejściu badawczym do dialogu, jaki tradycyjnie w XIX i XX w. polskie nauki penalne na zasadzie równorzędności, a nie prostego kopiowania cudzych wzorów prowadziły z naukami penalnymi w Europie i na świecie. Odrodzenie polskiej penologii, rozumianej za Wróblewskim i Lernellem jako niezbędne wprowadzenie teoretyczne do polityki kryminalnej, wpisujemy w podobne tendencje do odrodzenia penologii również gdzie indziej. Tendencje te zarysowały się wraz ze słabnięciem tradycyjnego pozytywistycznego podejścia do zagadnień kryminologicznych i polityki kryminalnej w ostatnich dekadach XX w. Prezentowana w tym tomie synteza, opracowana na podstawie studiów cząstkowych z zakresu nauk penalnych, nie jest więc tylko ilościowym zebraniem autorskich opracowań, lecz stara się wprowadzić nową jakość, ów nowy paradygmat czy, ostrożniej mówiąc, spojrzenie, do studiów polityki kryminalnej, które tutaj określamy mianem studiów kultury penalnej jako uwarunkowania i podstawy polityki kryminalnej. Włączenie do naszej prezentacji wielu świetnych tekstów pozwala — niezależnie od ich samodzielnej wartości naukowej — unaocznić możliwości adaptacyjno-integracyjne nowego penologicznego podejścia badawczego. To nowe podejście wykorzystuje teksty uznanych autorów do budowania nowego, integralnokulturowego spojrzenia na politykę kryminalną, w niczym jednak nie podważa dotychczasowych wzorów analiz, prowadzonych w ramach rożnych dyscyplin naukowych. Arystotelesowska zasada zachowania złotego środka zostaje więc w tym podejściu utrzymana. Właśnie ten zrównoważony, reformistyczny charakter naszego podejścia sugeruje, że jednak nie do końca jest ono nowym paradygmatem w dosłownym sensie, jaki nadał temu pojęciu Thomas Kuhn8, ale z perspektywy nauk penalnych uważamy to za zaletę. Pozwala nam bowiem na twórczą kontynuację dotychczasowych analiz i podejść badawczych. Zmiana jakościowa („paradygmatyczna”) ma się stać ewentualnym efektem stopniowego wprowadzania nowych aspektów badawczych w naukach penalnych, a nie nastąpić wskutek rewolucyjnego odrzucenia dotychczasowych form myślenia, co nie wydaje się ani możliwe, ani pożyteczne jako program nauk penalnych. Taki wybór strategii badawczej nie jest więc wyborem li tylko metodologicznym i epistemologicznym, ale może przede wszystkim etycznym, tak jak u Arystotelesa9. Ostateczną weryfikacją poprawności studiów w naukach penalnych jest bowiem, jak sądzimy, ich społeczna użyteczność dla ochrony dobrego rozwoju społeczeństwa, w tym dla ochrony praw jednostek.

Nie da się ukryć przed Czytelnikiem, że im szerszy jest zakres opracowania z dziedziny polityki kryminalnej, tym trudniej napisać do niego wstęp. Takie opracowanie musi być świadomie utrzymane na wysokim poziomie ogólności. A że każdy wstęp z samej swej natury też ma taki charakter, rodzi się pytanie, czy aby nie przedstawiamy tu Czytelnikowi swoistego „wstępu do wstępu”, co byłoby już nie tyle ilustracją powiedzenia o dwóch grzybach w barszczu, co prośbą nalania dwóch barszczy do naczynia z jednym grzybem. Zmienia się bowiem funkcja prawa karnego, a przynajmniej inaczej niż dotychczas rozkładają się jego punkty ciężkości. Co prawda, jego funkcja sprawiedliwościowa jest nadal widoczna, jednak coraz bardziej eksponowana jest jego funkcja polityczna jako narzędzia kontroli całego systemu społeczno-politycznego, dla której kontrola przestępczości jest jedynie środkiem, a nie celem samym w sobie.

Nadal też poświęca się baczną uwagę tzw. gwarancyjnej funkcji prawa karnego w stosunku do jednostki, jednak kampania na rzecz tzw. sprawiedliwego karania rodzi wzmocnione doświadczeniem przekonanie, że walka z przestępczością w dotychczasowym rozumieniu może się okazać źródłem większych kosztów i strat niż przestępczość jako taka. Ba! Ale jak wymierzać sprawiedliwość w niesprawiedliwym społeczeństwie i na niesprawiedliwym świecie?

Rozwój prawa karnego świadczy raczej o zmniejszaniu się metafizycznej racjonalizacji kary i wprowadzaniu w jej miejsce racjonalizacji pragmatyczno celowościowych. Chodzi nam więc nie tyle o moralność, co o nasz chroniony prawem interes. Do realizacji tego celu potrzebni są specjaliści z poszczególnych dziedzin życia, a nie egzorcyści, wypędzający szatana z przestępcy-grzesznika. Dlatego też współczesne opracowania z dziedziny polityki kryminalnej piszą z reguły autorskie teamy, skupiające takich właśnie specjalistów. Nie inaczej jest i w przypadku prezentowanej pracy, w której tworzeniu wzięła udział grupa współautorów.

Rozsądnie i pożytecznie będzie przedstawienie Czytelnikom autorów i tematów ich artykułów oraz ich głównych tez. Po tym wprowadzeniu oddamy im głos.

Wstępny rozdział książki, autorstwa profesora Mariana Filara z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, pt. Współczesne kultury penalne stanowi preludium do tego zamierzenia. Jego zadaniem, obok usystematyzowania terminologicznego omawianych problemów, jest zwrócenie uwagi na centralne zagadnienia ogólne.

Kolejną częścią niniejszego tomu jest obszerne opracowanie profesora Jarosława Utrata-Mileckiego z Uniwersytetu Warszawskiego pt. Prawo karne i polityka kryminalna jako podsystem kontroli społecznej. Analiza integralnokulturowa. Ze względu na jego objętość i wagę poruszanych w nim problemów oraz pogłębioną ich analizę opracowanie to należy uznać za węzłowe dla całości tomu.

W skład tomu wchodzi również 11 monograficznych opracowań autorskich, przygotowanych przez specjalistów polskich i zagranicznych. Dotyczą one szczególnych zagadnień prawnokarnych, kryminologicznych, kryminalistycznych, karnoprocesowych i penologicznych, związanych z głównym nurtem rozważań zawartych w prezentowanej książce. Opracowania te wzbogacają zawarte w dwóch wiodących rozdziałach tomu rozważania, pogłębiają analizy, lecz same w sobie stanowią także utrzymane na wysokim poziomie naukowym integralne pensum refleksji na interesujące nas tematy. Redaktorzy tomu pragną w tym miejscu ich autorom serdecznie podziękować.

Część tę otwiera artykuł doktora Łukasza Ostrowskiego z Uniwersytetu Warszawskiego pt. «Tak kończą bandyci»: obraz kary kryminalnej w publikacjach dziennika «Fakt». Głównym przedmiotem badania jest językowy obraz polskiej rzeczywistości, prezentowany w dwóch dziennikach polskich, „Fakcie” i „Super Ekspressie”, klasyfikowanych powszechnie jako tzw. czasopisma brukowe, zajmujące się głownie tzw. przestępstwami pospolitymi. Autor zadaje sobie pytanie, czy dzienniki te przenikają i kształtują opinię społeczną wokół tych przestępstw, czy też jedynie opinię tę cytują i bezstronnie relacjonują. Same zaś zawarte w nich wiadomości mają znaczenie drugorzędne, skupiają się bowiem na opisie czynu przestępczego, przebiegu poszukiwania sprawcy, jego schwytaniu, charakterystyce sprawcy i jego ofiary. W opisach tych posługują się przymiotnikami budzącymi strach, niechęć lub obrzydzenie — można powiedzieć, że w tych relacjach adrenalina aż pulsuje. Sprawców i ich czyny opisuje się tak, by wywołać silne i jednoznaczne reakcje u czytelnika (niechęć, gniew wobec sprawcy, a współczucie dla ofiary), przy braku wszelkich pozytywnych odniesień do sprawcy. W stosunku do wymiaru kary przeważa schemat: „Resocjalizacja? Jaka resocjalizacja?! Długa kara!”. Kara traktowana jest przez tabloidy jedynie jako narzędzie eliminacji sprawcy ze społeczeństwa. Dlatego też powinna być surowa. Można powiedzieć, że w ujęciu i technologii przekazu dominuje populizm — „jesteśmy tacy jak ty!”, „myśl tak jak my!”. Wpływa to nie tylko na proces tworzenia prawa, ale na całościowe funkcjonowanie sfery publicznej w Polsce. Studium Łukasza Ostrowskiego ze względu na rzetelność warsztatową i pogłębioną refleksję można zdecydowanie polecić Czytelnikom niniejszego tomu, w którego strukturze odgrywa ono niewątpliwie ważną rolę.

Interesujące rozważania zawiera również szkic profesora Richarda Pringa z Uniwersytetu w Oxfordzie pt. Rozwój osobowości a stronienie od przestępstw. Już na jego wstępie autor eksponuje swój główny postulat politycznokryminalny: „Należy nie karać, lecz usuwać przyczyny” przestępczości. Z tym zaleceniem pozostaje w interesującej koincydencji przytaczany przez autora pogląd, także o charakterze politycznokryminalnym: „jeśli jesteście na tyle dorośli, by popełniać te przestępstwa [chodzi o chuligańskie zamieszki spowodowane przez grupy młodzieżowe], to jesteście również na tyle dorośli, aby zmierzyć się z karą”. A warto tu przypomnieć, że kary wymierzane za udział w tych zamieszkach były dwa, trzy razy dłuższe niż kary za podobne czyny, np. kobieta, która wprawdzie nie brała bezpośredniego udziału w zamieszkach, ale przyjęła parę skradzionych w czasie rozruchów szortów, otrzymała karę 5 miesięcy pozbawienia wolności (bez warunkowego zawieszenia jej wykonania)! Wiąże się tak surowe karanie z przedstawionej w artykule perspektywy władzy karzącej z tzw. rozwojem moralnym, który miałby polegać na nabyciu właściwego poczucia sprawiedliwości. Ciekawe uwagi poświęca także autor problematyce opieki, która jest ważna w przypadku przestępstw młodocianych. I tak np. „Relacja opieki jest w swojej najbardziej podstawowej formie połączeniem lub spotkaniem dwojga ludzi — opiekuna i odbiorcy opieki, podopiecznego”. Sama zaś opieka, to „zwrócenie uwagi na potrzeby innych […] Taka uwaga i opieka nie zależą od sympatii”. Prawo karne powinno być z prezentowanej przez autora perspektywy stosowane jedynie tam, gdzie zawiodły inne, istotne formy kontroli społecznej, takie jak opieka i wychowanie. Jak zauważa autor, w praktyce często jest inaczej. Można opisany krytycznie stan rzeczy interpretować jako odwrócenie porządku w stosunku do zasad, jakie postulował m.in. Juliusz Makarewicz, który twierdził, że z wieloma kwestiami prawo karne musi się zwrócić do polityki socjalnej10. Okazuje się, że współcześnie państwo i społeczeństwo, w tym wypadku angielskie, zamiast w pierwszej kolejności zwrócić się w sprawie rozwiązania problemów społecznych do polityki społecznej, wychowania i edukacji, zwracają się przede wszystkim wprost do wymiaru sprawiedliwości karnej z jego dość topornym narzędziem kontroli społecznej, jakim jest prawo karne. Ta dominacja prawa karnego i polityki kryminalnej nad innymi formami kontroli społecznej to swoiste signum temporis. Ostatecznie więc z pełnym przekonaniem rozdział ten można polecić Czytelnikowi tego tomu jako szczególnie doniosły i wartościowy.

Z równym przekonaniem można rekomendować artykuł doktor Kerrie Schaefer z Uniwersytetu Exeter (Anglia) pt. Partycypacyjne praktyki artystyczne i ich rola w tworzeniu «bezpiecznych społeczności». Autorka przedstawia realizację dwóch aktualnych programów dramowych, stosowanych w celu aktywizacji społeczności lokalnej w Szkocji i w Australii. Programy te mają służyć m.in. prewencji zachowań antyspołecznych, a więc też zapobieganiu przestępczości. Opracowanie to dobrze przypomina, na przykładach z praktyki, czasami nie w pełni refleksyjnie powtarzane w nauce prawa karnego zdanie, że prawo karne powinno pełnić funkcję jedynie subsydiarną. Subsydiarność prawa karnego jest ważna także dlatego, jak przekonuje autorka, że lepiej żyć w środowisku, w którym jest bezpiecznie, i lepiej nie paść ofiarą przestępstwa niż stać się ofiarą, choćby najlepiej obsłużoną i najbardziej usatysfakcjonowaną działalnością wymiaru sprawiedliwości karnej. Kerrie Schaefer pokazuje, że podejście do kary jako ultima ratio, jeśli podstawimy pod to hasło realne desygnaty, jak czyni to autorka, opisując konkretne projekty prewencyjnych działań socjopedagogicznych, dobrze służy społeczności obywatelskiej. Patrząc na tego rodzaju działania dramowe społeczności lokalnej jako na swoistą formę naprawczej sprawiedliwości uprzedzającej, wyznaczamy w sferze zmieniającej się kultury penalnej nowe ramy teoretyczne konceptualizacji polityki kryminalnej. Byłoby to więc już wspomniane określenie polityki kryminalnej sensu largo.

Po lekturze opracowań angielskich z zainteresowaniem wracamy „na swojski grunt”, tym bardziej że naszym przewodnikiem będzie tu znany badacz problematyki mechanizmów wymiaru kary — profesor Tomasz Kaczmarek z Uniwersytetu Wrocławskiego wraz ze swym obszernym tekstem pt. Wpływ osobowości sędziego na wymiar kary (na marginesie badań psychospołecznych uwarunkowań decyzji sędziego w sprawie wymiaru kary). Po tak wytrawnym badaczu problematyki wymiaru kary możemy się wiele spodziewać. I tym razem się nie zawiedziemy. Autor przekonuje nas, że sędziowie nie są jedynie „ustami ustawy”, które wygłaszają li tylko brzmienie praw. W stosowaniu prawa przyjmują własne postawy poznawcze i wyrażają autonomiczne dyspozycje do uwzględnienia takich czy innych systemów wartości i ich preferencji, czyli przyjmują własne postawy oceniające. Także i prawo nie uwalnia sędziego od dokonywania własnych ocen (np. klauzule generalne). Samo prawo pozostawia sędziemu w zakresie wymiaru kary znacznie większy luz decyzyjny aniżeli przy rozstrzyganiu problemów interpretacyjnych, kiedy sędzia jest najczęściej związany ustaleniami lub zasadami wykładni i paradygmatami myślenia prawniczego. O kulturze prawnej społeczeństwa decyduje bowiem nie tylko dobre prawo, ale również dobry sędzia. Sędzia ubogi pod względem umysłowym i duchowym razi tak samo, jak tępy profesor wyższej uczelni. Po tej garści refleksji sądzimy, że nie ma potrzeby skłaniać Czytelników do lektury całego artykułu Tomasza Kaczmarka, gdyż czas na nią poświęcony nie będzie czasem straconym.

Zagadnieniami penologii zajmuje się także doktor Jadwiga Królikowska z Uniwersytetu Warszawskiego w rozdziale Kara kryminalna w badaniach socjologicznych. Swój artykuł autorka poprzedziła cytatem z książki Bronisława Wróblewskiego: „Prawda, jak w wielu wypadkach, nie usposabia do radości, ale wskazuje na źródła zła”. Trudno o trafniejszy wybór. Autorka przedstawia całość problematyki w jej rozwoju historycznym. Można jej pracę uznać za wademekum tego rodzaju badań w Polsce. Jest to też wprowadzenie do zagadnień, które zostaną szerzej zaprezentowane w formie monograficznej w tomie czwartym „Kultur Penalnych” jej autorstwa. W tomie tym zostaną przedstawione całościowo wyniki badań socjologiczno-antropologicznych na temat sędziowskiego wymiaru kary, zrealizowanych w latach 2011–2014.

Profesor Maria Rogacka-Rzewnicka z Uniwersytetu Warszawskiego przedstawia w obszernym opracowaniu monograficznym obraz współczesnych zagadnień procesu karnego w nawiązaniu do najnowszych tendencji naukowych w zakresie łączenia w badaniach kwestii ściśle dogmatycznych z szerszym kontekstem socjokulturowym i tłem cywilizacyjnym analizowanych instytucji. Autorka interpretuje przede wszystkim sens procedury karnej z dwóch perspektyw. Po pierwsze postaci oskarżonego, co jest analizowane przez fundamentalne, a jednocześnie pozbawione także współcześnie jednoznacznych definicji doktrynalnych i normatywnych prawo do obrony, oraz po drugie z perspektywy ofiary. Normatywne odkrycie naturalnych praw oskarżonego do obrony i podniesienie tej kwestii do rangi fundamentu ustrojowego wiązane jest z Oświeceniem, natomiast prawa ofiary mimo jej ciągłej faktycznej obecności w procesie karnym i niektórych jego instytucjach (np. action civile w kodeksie procedury karnej Francji z 1808 r.) to odkrycie przede wszystkim ostatnich dekad XX w. Piękna i niezwykle erudycyjna prezentacja zagadnień obok prawa polskiego szczególnie silnie eksponuje, na podstawie bogatej literatury, ważną dla rozwoju polskiego prawa karnego procesowego historię i teraźniejszość ewolucji procesu karnego we Francji. Autorka nie zapomina też o tradycyjnych związkach polskiej nauki prawa karnego z niemiecką nauką i prawem, przedstawia ewolucję ich instytucji procesowych, zwłaszcza w odniesieniu do praw ofiar. Analizuje najnowsze tendencje europejskie i światowe reform prawa karnego w kontekście wpływu ewolucji instytucji procesowych w prawie anglosaskim, przede wszystkim w zakresie amerykańskiego i angielskiego procesu karnego, na zmiany modelu wymiaru sprawiedliwości karnej w krajach Europy kontynentalnej. W niektórych Maria Rogacka-Rzewnicka zauważa tendencję do zacierania się granic tożsamości prawa karnego procesowego i materialnego, co następuje też w Polsce. Wydaje się, że jej tekst stawia przed nauką procesu karnego poważne wyzwania, gdyż ukazując realne problemy i dylematy rozwojowe, nie pozwala na, jeśli można tak powiedzieć, zbyt łatwe kopiowanie czy adaptowanie poszczególnych instytucji bez postawienia sobie podstawowych pytań o ich relację do pożądanego modelu ustrojowego i cywilizacyjno-kulturowego wymiaru sprawiedliwości karnej, któremu mają służyć. Może też być inspiracją do ponownego przemyślenia skutków działania wprowadzanych do procesu karnego instytucji, które mogą być odległe od legitymizujących ich wprowadzenie celów. W pracy o wydźwięku krytycznym widoczne jest jednocześnie mocne przekonanie autorki, że cywilizacyjno-kulturowe zmiany współczesności same stanowią pewną wartość dla człowieka, a więc z perspektywy nauki procesu karnego ważne jest odpowiednie wpisanie się w te zmiany, tak aby właściwie służyć społeczeństwu.

Valérie Faranton, doktor z Université d’Artois, w niniejszym tomie partycypuje tekstem pt. Ordalia — sposób przeprowadzania postępowania dowodowego? Jej artykuł (ze względu na niewielką objętość) przypomina raczej hasło w encyklopedii prawa niż monograficzne opracowanie o charakterze naukowym. Ma jednak swój wdzięk, gdyż pokazuje drogę, jaką przeszło postępowanie dowodowe w procesie karnym, a w tomie tym stanowi ponadto przejście do kolejnej grupy zagadnień.

Profesor Piotr Girdwoyń z Uniwersytetu Warszawskiego przygotował opracowanie z zakresu procesu karnego i kryminalistyki pt. Dowody naukowe a ewolucja procesu karnego. To bardzo pożyteczne opracowanie przedstawia w sposób monograficzny stosunkowo słabo znane w Polsce zagadnienie ewolucji prezentowanych problemów od czasów tzw. powszechnej akceptacji (standard Frye z 1923 r.) do chwili obecnej, tj. do standardu Daubent, który ma szczególne znaczenie praktyczne. Mimo niewielkiej objętości artykuł wyczerpująco informuje o tym, co\ najważniejsze.

Doktor hab. Anna Wojtowicz z Uniwersytetu Warszawskiego umożliwiła nam zapoznanie się z wartościowym tekstem pt. Uwagi na temat racjonalności wnioskowań w procesach poszlakowych. Praca, reprezentująca wysoki poziom intelektualny i warsztatowy, godna jest szczególnego polecenia ze względu na interesujące ujęcie węzłowych wszakże dla prawa karnego problemów. Autorka pokazuje, że także w zakresie pracy myślowej prawnika mogą występować błędy, wynikające z zastosowania niewłaściwie dobranych wzorów poprawnego myślenia, opracowanych w ramach studiów z zakresu logiki formalnej, a skutkiem takich błędów może się stać niesłuszne skazanie. Właściwe wprowadzenie do posługiwania się wzorami logiki formalnej ma więc ogromne znaczenie praktyczne dla wymiaru sprawiedliwości karnej, ale i szerzej, dla całego społeczeństwa, bo chyba nikt nie chciałby doświadczyć niesłusznego skazania. Warto przeczytać, choć — o czym należy Czytelnika uprzedzić — ta ciekawa praca jest niełatwa i wymaga przypomnienia sobie podstawowych wiadomości z logiki. Wysiłek włożony w zrozumienie artykułu na stałe zmieni postawę Czytelnika wobec prawniczej analizy dowodów, wymagającej, jak pisze autorka, uzupełnienia o mniej intuicyjną analizę faktów, prowadzoną na gruncie logiki.

Doktor hab. Maria Szczepaniec z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego przygotowała bardzo pożyteczne opracowanie pt. Efektywność ekonomiczna a sprawiedliwość kary. Autorka trafnie zauważa, że mimo postępującej ekonomizacji życia w Polsce obserwujemy jeszcze słabe zainteresowanie ekonomicznymi aspektami kary. Prawo karne, oprócz tradycyjnych funkcji, powinna cechować również efektywność ekonomiczna. Kara jest efektywna ekonomicznie wówczas, gdy jej wysokość pomnożona przez prawdopodobieństwo jej wymierzenia przewyższa zyski sprawcy, wynikające z popełnienia przestępstwa. Jest to związane z możliwością odstraszenia potencjalnych przestępców. Kara uzasadniona względami ekonomicznymi będzie z reguły surowsza od tzw. kary sprawiedliwej. To zagadnienie może być odnoszone jedynie do pewnej kategorii przestępstw, przede wszystkim do przestępstw przeciwko mieniu. Kara będzie sprawiedliwa wówczas, gdy zostanie wymierzona z uwzględnieniem zasad proporcjonalności oraz w dostatecznym stopniu potępi czyn, którego dopuścił się sprawca. Słowem, opracowanie pogłębione—zachęcamy do lektury i refleksji.

Profesor Kazimierz W. Frieske z Uniwersytetu Warszawskiego przygotował tekst pt. Ekonomika przestępczości: iluzje, nieporozumienia i niebezpieczeństwa. Autor trafnie cytuje Queteleta, że to „społeczeństwo tworzy przestępczość […] nieszczęśliwy człowiek, który traci głowę na szafocie lub kończy swe życie w więzieniu, jest […] ofiarą odkupującą winy społeczeństwa […] jego przestępstwo jest rezultatem okoliczności, w jakich się znalazł […]”. Prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa zmienia się wraz z wiekiem sprawcy, lecz chodzi tutaj nie tyle o sam wiek, ile o okoliczności z nim związane, np. przyrost siły fizycznej i intensywność ludzkich emocji, które osiągają apogeum ok. 25 roku życia, a więc wtedy, kiedy rozwój sił fizycznych dobiega końca — później gwałt zastępowany jest przez spryt. Człowiek popełnia przestępstwo wówczas, gdy oczekiwana przez niego korzyść przewyższa tę, którą mógłby osiągnąć, poświęcając swój czas i inne zasoby na inny rodzaj działalności. Wcale nie jest tak, że kara dwa razy dłuższa jest dwa razy surowsza, dwa razy bardziej kosztowna. Chodzi o Beccariowską sprawiedliwą miarę cierpienia. Autor stawia przed nami podstawowy problem dotyczący ekonomicznego ujęcia kary, że wbrew tendencjom do ekonomizacji życia społecznego rożnych wartości nie można mierzyć jedną miarą. Wielu wartości nie da się porównać, np. pięknych chwil nad jeziorem z wartością smartfona. Nie wiemy też, dlaczego autorzy tekstów prezentowanych w tym tomie nie popełniali przestępstw kradzieży ani innych, a mamy głębokie przekonanie, że tego nie czynili. Czy rzeczywiście manipulacja surowością sankcji karnej miała decydujący wpływ na zgodne z prawem prowadzenie się naszych autorów i, mamy nadzieję, Czytelników — to zagadnienie fascynujące! Zbyt wielkie zaufanie do ekonomicznych wyznaczników karania może więc prowadzić politykę kryminalną na manowce. Nadmierna ekonomizacja karania jest swego rodzaju wersją jednostronnego neoliberalnego ekonomizmu, który po kryzysie i „wyparowaniu” miliardów dolarów w 2008 r. z niektórych instytucji finansowych dość powszechnie jest traktowany z większą rezerwą przez naukę i społeczeństwo. Dalsze rozważania autora idą w tym kierunku, utrzymując się na najwyższym poziomie, i przez wzgląd na to należy usilnie zachęcić Czytelników do lektury całości artykułu.

Na koniec warto w ramach autoreklamy poinformować Czytelników, że kolejne tomy „Kultur Penalnych”, trzeci i czwarty (będące odpowiednio 10 i 11 tomem serii wydawniczej Europejskiego Ośrodka Studiów Penologicznych im Prof. G. Rejman rozpoczętej w 2009 r.), są w przygotowaniu i zostaną opublikowane w 2014 r.

Tom trzeci, najogólniej ujmując, będzie się odnosić do historycznych modeli i uwarunkowań rozwoju prawa karnego i kształtowania się afektu penalnego w rożnych kulturach prawnych i okolicznościach historycznych oraz związanej z tymi uwarunkowaniami zróżnicowanej racjonalizacji kryminalizacji (red. Jarosław Utrat-Milecki). Zgodnie z zamierzeniem będzie wprowadzać, jak można to w nieco militarnym stylu wyrazić, w głębię strategiczną zarysowanego w prezentowanym tomie drugim nowego ujęcia polityki kryminalnej w kontekście studiów kultur penalnych. Natomiast wspomniany już tom czwarty będzie zawierał wyniki badań socjologicznych na temat kary i karania, przeprowadzonych na próbie pracowników wymiaru sprawiedliwości karnej w Polsce, przede wszystkim sędziów. Tom ten pozwoli na pogłębione teoretycznie i empirycznie weryfikowalne ukazanie złożonych powiązań, jakie zachodzą między kulturą penalną a polityką kryminalną. Opracowanie Jadwigi Królikowskiej będzie więc stanowić egzemplifikację analiz prowadzonych w ramach nowej perspektywy badawczej, łączącej tradycyjne studia polityki kryminalnej z badaniem jej podstaw w kulturze penalnej.

Marian Filar

Jarosław Utrat-Milecki

___________________________________

1 Por. Jarosław Utrat-Milecki, Jadwiga Królikowska, Badania integralnokulturowe, w: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, Suplement, Tadeusz Pilch (red.), Żak, Warszawa 2010, także w: Europejski Ośrodek Studiów Penologicznych, Uniwersytet Warszawski, Wydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji, Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji, Zakład Prawnych i Społecznych Badań Integralnokulturowych, IPSiR UW, Warszawa 2010 (tutaj także wersja angielska opracowania Culturally Ingtegrated Studies); por. też Jarosław Utrat-Milecki, Jadwiga Królikowska, Culturally integrated studies, „Verejna Sprava a Spolecnost” 2012, t. 13, nr 2.

2 Takie szersze rozumienie zakresu polityki kryminalnej sugeruje Wojciech Zalewski (por. O pojęciu polityki kryminalnej, w: Problemy wymiaru sprawiedliwości karnej. Księga Jubileuszowa Profesora Jana Skupińskiego, Anna Błachnio-Parzysz i in. [red.], Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2013).

3 Krzysztof Krajewski, Podstawy kryminologiczne prawa karnego, w: System prawa karnego, t. 1: Zagadnienia ogolne, Andrzej Marek (red.), C.H. Beck–InstytutNauk Prawnych PAN, Warszawa 2010.

4 Por. np.: Jock Young, The Vertigo of Late Modernity, Sage, London 2007; Philip Smith, Punishment and Culture, University of Chicago Press, Chicago 2008; James Q. Whitman, Harsh Justice. Criminal Punishment and the Widening Divide between America and Europe, Oxford University Press, Oxford 2003; Hyman Gross, Crime and Punishment. A Concise Moral Critique, Oxford University Press, Oxford 2012.

5 „[…] skoro ustaliliśmy, że kary są faktami społecznemi, to zbadanie ich teoretyczne będzie należeć do socjologji, względnie do nauki społecznej pod nazwą penologji, która stanowi jedną z podstaw dla teoretycznej polityki karnej i kryminalnej oraz praktycznego znawstwa w tejże dziedzinie” (Bronisław Wróblewski, Penologja. Socjologia kar, t. 1, Skład Głowny Księgarni Rutskiego, Wilno 1926, s. 26).

6 „Penologja, jak słusznie pisze B. Wróblewski, może stanowić jedną z podstaw teoretycznych polityki kryminalnej i jej założeń praktycznych” (Leszek Lernell, Podstawowe zagadnienia penologii, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1977, s. 13). Taki punkt widzenia na rolę penologii podziela Jarosław Utrat-Milecki: „Trzeba też zgodzić się z Leszkiem Lernellem i Bronisławem Wróblewskim, że penologia powinna stanowić jedną z teoretycznych podstaw polityki kryminalnej i w ten sposób wpływać na jej założenia praktyczne. Głównym zadaniem nauki polityki kryminalnej jest poszukiwanie najskuteczniejszych metod i środków zapobiegania przestępczości, do których rzecz jasna zalicza się kary kryminalne. Przedpolem do takich poszukiwań powinna się stać jasna, oparta na integralnokulturowych badaniach teoria kary jako instytucji społecznej” (Podstawy penologii. Teoria kary, Wydawnictwa UW, Warszawa 2006, s. 45).

7 Por.: Marian Filar, Kara kryminalna — w służbie utopii czy w służbie władzy, w: Kara w nauce i kulturze, Jarosław Utrat-Milecki (red.), Wydawnictwa UW, Warszawa 2009; Jarosław Utrat-Milecki, Penologia integralnokulturowa. Zarys problematyki, tamże. W nawiązaniu do tego kierunku można też rozpatrywać dwutomowe opracowanie środowiska toruńskiego: Nauki penalne wobec szybkich przemian socjokulturowych. Księga jubileuszowa Profesora Mariana Filara, Andrzej Adamski i in. (red.), Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2012; zwłaszcza Jarosław Utrat-Milecki, Kryminalizacja polityki państwa. Zarys krytycznej analizy podstaw teoretycznych kryminalizacji polityki państwowej, w: tamże, t. 2.

8 Por. Thomas Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tłum. Helena Ostromęcka, Justyna Nowotniak, Aletheia, Warszawa 2013 (1962, I wyd. pol. 1963).

9 Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. Daniela Gromska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 120 i in.

10 Por. Juliusz Makarewicz, Prawo karne ogólne, Frommer, Krakow 1914, s. 51.

Introduction

INTRODUCTION

 

This study on the cultural aspects of criminal policy, presented now to our readers, is a contribution to the study conducted as part of the National Science Centre’s fund entitled “Penal Cultures. The cultural context of criminal policies and criminal justice reforms. A legal, penological, historical, sociological, and cultural (anthropological) analysis of reforms of criminal law in Poland against the background of European and global trends” (DEC-2011/01/B/HS5/03206). As part of this fund, from 2012 to 2014, pure interdisciplinary research has been conducted under Jarosław Utrat-Milecki’s direction. The research is one of the manifestations of participation of the scholarly world in the debate on the reforms of criminal law in Poland against the background of European and global trends.

As part of this project, four volumes of a study “Penal Cultures” will be issued in the publication series of the Prof. G. Rejman European Centre for Penological Studies. This study opened with the first volume published in 2013 (Reforms of Criminal Law. Towards Coherence and Efficiency, ed. Jarosław Utrat-Milecki) which contains a series of articles in the field of substantive and executory criminal law, penology, and criminology, which directly refer to specific issues related to the analysis of the consistency and effectiveness of the reforms of criminal law in Poland against the background of European and global trends.

The presented second volume of “Penal Cultures” has been developed jointly by Marian Filar and Jarosław Utrat-Milecki. The development of this volume in a joint action of representatives of the science of criminal law of Toruń and Warsaw has been possible thanks to Prof. Marian Filar’s long-lasting cooperation with the Prof. G. Rejman European Centre for Penological Studies. Professor Marian Filar was one of the scholars who in 2007 recommended the establishment of this centre in the Warsaw University’s community.

In this second volume of “Penal Cultures “we are trying to provide a broader theoretical basis for criminal law reforms in Poland against the background of European and global trends. The idea behind this volume, as with the entire series, is a theoretical and methodological approach defined by the term “culturally integrated research”1.

In relation to the second volume, the first volume is focused more on interdisciplinary analyses related to the socio-cultural aetiology and phenomenology of response to crime and is, in the juridical and praxeological aspect, more strongly associated with procedural and evidence issues. More clearly than in the previous volume, this study outlines the basic theoretical penological issues, including the issues of criminalization tenets, rationalization of punishment and judicial sentencing, and a critical analysis of selected contemporary ideologies of punishment. We focus on the issues that fall into the category of pure research. The presented analyses reveal new aspects of the research areas important for criminal policy. It seems, therefore, that this volume, regardless of the obvious differences in relation to the first one, falls into the category of primarily theoretical studies in the science of criminal law and criminology, and criminal policy. In developing this volume we made the assumption that the dogmatic and criminological analyses dominant in the literature do not cover all aspects of relevant research areas related to the design of the normative and organizational bases of criminal policy in the broad sense and, therefore, the environmental forms of anti criminal prevention.2 This volume, as the theoretical basis of the whole series “Penal Cultures” is intended to contribute to the reduction of the cognitive gap in the studies of criminal policy. It is an intrinsic prolegomena to the cultural study of criminal policy aspects, understood as a sketchy definition of a new cognitive perspective in the study of this policy. Even if it refers to some specific programmes, facts, or legal studies and projects, they are not the most important. The main topic of our consideration is not an indication of the shortcomings of specific de lege lata solutions or de lege desiderata or even de lege ferenda suggestions, nor a simple call for the implementation of one or another action, as was the case in the first volume. In this sense, a bit against the chronological logic, this volume is the basis of the first volume which showed more accurately how the adopted research strategy of “Penal Cultures” makes it possible to integrate the material more directly relating to current issues regarding reform of the criminal law. The first volume shows the operability of our theoretical approach and its consistency with existing research strategies relating to the reforms of criminal law and criminal policy, and only in the second volume, do we try to introduce a more general basis for a new outlook on criminal law. Generally, in a certain analogy to Krzysztof Krajewski’s3 classification suggestion, one may treat the series of “Penal Cultures” as a sketch of a new paradigm in interdisciplinary studies of criminal justice, although in a purely methodological sense, this statement is probably exaggerated. In this perspective, the concept of penal culture contained in the title for the whole series differs from the concept of criminal policy in the matter of determining the relationship of the aims that are realized only in the context of criminal policy. As Marian Filar succinctly put the issue of the relationship of the concept of penal culture to the concept of criminal policy in the policy text of “Penal Cultures”, being an introduction to this volume: “These objectives will be determined by penal culture, while criminal policy is only […] an operating manual of penal culture.” This is the new approach to criminal policy proposed in this volume.

We argue that this aspect of criminal policy, which we refer to as penal culture, has remained up to now in the shadow of other issues within the penal sciences, most often because so far in penal sciences we have been preoccupied with penal policy as the above-mentioned operating manual of penal culture, not wondering whether this manual really applies to a vacuum cleaner or carpet cleaning machines. The presentation in our research approach of penal culture as a research field, distinct though intrinsically linked with the criminal policy, creates a theoretical framework for integrating partial knowledge about various aspects of legal and social realities that have a significant impact on the real shape and efficiency of the applied criminal policy. We do not suggest that such studies have not been conducted before. We believe, however, that they did not have the nature of a system and were not based on a clearly defined, interdisciplinary research programme. In this regard, our research proposal is innovative not only for criminal policy research in Poland, but also in the context of European and global trends. It not only consciously alludes to these trends4, but also is their innovative development of a qualitative nature. Our proposal also refers to the research programme designated to penology by Bronislaw Wróblewski in the 1920s5 the systemic implementation of which was demanded by Leszek Lernell6. Perhaps It is worth calling the reader’s attention to the fact that the editors of this volume have already jointly undertaken initial attempts at penological analyses in the context of penal cultures in which, among other things, an outline of the issues referred to as culturally integrated penology was presented.7

So in our research approach we refer to the dialogue that Polish penal sciences conducted traditionally in the nineteenth and early twentieth centuries with penal sciences in Europe and the world on terms of equivalence, not simple copying of the designs of others. We include the revival of Polish penology, understood, following Wroblewski and Lernell, as a necessary theoretical introduction to criminal policy, in similar trends for the revival of penology also elsewhere. These trends emerged along with the weakening of the traditional positivist approach to criminology and criminal policy in the last decades of the twentieth century. The synthesis presented in this volume, developed on the basis of partial studies of penal sciences, is not a mere quantitative collection of author studies, but an attempt to introduce a new quality, a new paradigm or, more cautiously, a new look at criminal policy studies which we define herein as penal culture studies, as conditions and a basis for criminal policy. The inclusion of many important texts in our presentation makes it possible, regardless of their independent scientific value, to visualize the adaptive and integrative opportunities of the new penological research approach. This new approach uses texts by prominent authors to build a new, culturally integrated perspective on criminal policy. However, it does not undermine in any way the existing patterns of analyses carried out in the various disciplines. The Aristotelian principle of keeping the golden mean is thus maintained in this approach. It is this balanced, reformist nature of our approach that suggests, however, that it is not quite a new paradigm in the literal sense which Thomas Kuhn8, assigned to this notion, but from the perspective of penal sciences, we consider it an advantage, because it makes possible the creative continuation of previous studies and research approaches. A qualitative change (“paradigmatic”) is to become a possible effect of the gradual introduction of new research aspects in penal sciences, and will not occur as a result of a revolutionary rejection of the existing forms of thought, which seems neither possible nor useful as a programme of penal sciences. Therefore, this choice of research strategy is not merely methodological and epistemological, but above all ethical, as in Aristotle.9 We believe that the final verification of the correctness of the studies in penal sciences will be in their social utility for the protection of good development of the society, including the protection of the rights of individuals.

There is no escaping the fact that the broader the scope of a study in the field of criminal policy, the harder it is to write an introduction to it. Such a study must be deliberately kept to a high level of generality. And because each introduction by its very nature is of such a character, the question arises whether we do not provide the reader with a kind of “introduction to an introduction”, which would be even more than too much of a good thing. This is because the function of criminal law is changing, or at least its focal points are distributed differently from previously. Admittedly, its justice related function is still visible, but its political function as a tool for control of the entire socio-political system for which crime control is only a means and not an end in itself, is increasingly exhibited.

Close attention is still paid to the so-called guarantee function of criminal law in relation to the individual, but the campaign for so-called fair punishment creates a belief, reinforced by experience, that combating crime as construed so far may be a source of costs and losses greater than crime itself. True! But how to administer justice in an unjust society and an unjust world?

The development of criminal law testifies rather to a reduction of the metaphysical rationalization of punishment and putting pragmatic and objective related rationalization in its place. The point here is not so much about morality, but rather about our legally protected interest. To achieve this objective, specialists from various walks of life are needed, not exorcists expelling the devil from the criminal-sinner. Therefore, contemporary studies in the field of criminal policy are usually written by author teams, gathering such specialists. It is no different in the case of the present work in whose creation a group of co-authors participated.

It will be reasonable and useful to present readers with authors and the subjects of their articles and their main theses. After this introduction, we will give them the floor.

The initial chapter of the book, by Professor Marian Filar of Nicolaus Copernicus University in Toruń, entitled Współczesne kultury penalne (Contemporary penal cultures) is a prelude to this end. Its purpose, in addition to terminological systematization of the discussed problems, is to draw attention to the central

general issues.

Another part of this volume is a detailed report by Professor Jarosława Utrat-Milecki of Warsaw University entitled Prawo karne i polityka kryminalna jako podsystem kontroli społecznej. Analiza integralnokulturowa. (Criminal law and criminal policy as a subsystem of social control. A culturally integrated analysis). Due to its size and the importance of the issues raised therein and an in-depth analysis, the elaboration is to be considered as vital for the whole volume.

The volume also includes 11 author monographs prepared by Polish and foreign experts. These relate to the specific issues of criminal law, criminological, forensic, concerning the law of criminal procedure, and penological, associated with

the mainstream considerations in the presented book. These studies enrich the considerations contained in the two leading chapters of this volume, deepen analyses, but are also per se an integrated pensum of reflection on topics of interest to us, which are kept to a high scientific level. The editors of this volume wish to thank their authors from the bottom of their hearts.

The part opens with an article by Dr. Łukasz Ostrowski of Warsaw University entitled „Tak kończą bandyci”: obraz kary kryminalnej w publikacjach dziennika „Fakt” („So end the bandits”: the image of criminal penalties in the publications of the daily “Fakt”). The main object of this study is the linguistic picture of the Polish reality presented in two Polish dailies, “Fakt” and “Super Ekspres”, commonly classified as so-called tabloids which deal mainly with so-called common crimes. The author raises the question whether those dailies penetrate and shape public opinion about these crimes, or merely quote and impartially report on the opinion. The messages contained within them are of secondary importance, because they are focused on the description of the criminal act, the course of the search for the perpetrator, his capture, and the characteristics of the perpetrator and his victim. Adjectives which cause fear, dislike, or disgust are used in those descriptions; one can say that adrenaline flashes in those accounts. The perpetrators and their actions are described so as to produce strong and unambiguous responses in the reader (aversion, anger against the perpetrator and sympathy for the victim), in the absence of any positive references to the perpetrator. As regards the administration of punishment, the following pattern prevails: “Rehabilitation? What sort of rehabilitation? A long penalty!”. Punishment is treated by the tabloids only as a tool for eliminating the perpetrator from society. Therefore it should be severe. We can say that in the terms and technology of the media populism dominates — “we are like you!”, “think like us!” This affects not only the legislative process, but also the overall functioning of the public sphere in Poland. The study by Łukasz Ostrowski, owing to its reliability of technique and in-depth reflection, can definitely be recommended to the readers of this volume in whose structure it undoubtedly plays an important role.

Interesting considerations are also contained in a sketch by Professor Richard Pring of the University of Oxford entitled Developing Persons and the Avoidance of Crime. Already at the beginning, the author reveals his main political and criminal postulate: “What is needed is not punishment, but removal of the causes” of crime. The quoted author’s view, which is also of the political and criminal nature, remains in an interesting coincidence with his recommendation: “If you are old enough to commit these crimes [the hooligan riots caused by youth groups], you are old enough to face the punishment.” And it is worth recalling here that the penalties for taking part in those riots were two to three times longer than the penalties for similar acts, such as that of the woman who admittedly did not take a direct part in the riots, but took a pair of stolen shorts during the riots, and received a sentence of 5 months’ imprisonment (without conditional suspension of its execution)! Rationalization of such severe punishment can be related to a controversially simplified attempt to promote moral development, which consists in the acquisition of a proper sense of justice. The author makes interesting remarks about custody issues, which are important in the case of juvenile crime. For example, “A ‘caring relation’ is in its most basic form, a connection or encounter between two human beings — a career and a recipient of care, or cared-for.” The care itself, however, is “’paying attention’ to the other’s needs […]Such attention and caring do not depend on liking.” From the author’s perspective, criminal law should be applied only where other important forms of social control, such as care and education have failed. As the author notes, the practice is often different. The described critical state of affairs can be interpreted as a reversal of the order in relation to the principles that were called for, among others, by Juliusz Makarewicz who claimed that, in a number of issues, criminal law must ask social policy. 10 It turns out that the modern state and society, in this case English, rather than asking social policy and education in the first place for a solution to social problems, address primarily he criminal justice system with its rather clunky tool of social control, which is the criminal law. This dominance of the criminal law and criminal policy over other forms of social control is a kind of signum temporis. All told, with full conviction, this chapter can be recommended to the reader of this volume as particularly important and valuable.

With equal conviction the article by Dr. Kerrie Schaefer of the University of Exeter (England) entitled Participatory Arts Practices and the Creation of ‘Safe’ Communities. The author presents the implementation of two current drama programmes applied to local community activation in Scotland and Australia. Those programmes are designed to prevent anti-social behaviour and, therefore, also prevent crime. The study, recalls well, using examples from practice, sometimes not fully reflectively repeated in the science of criminal law, of a sentence that criminal law should only play a subsidiary role. The subsidiarity of criminal law is also important because, as the author argues, it is better to live in an environment where it is safe and it is better not to fall victim to crime than become a victim, even by the best serviced and most satisfied operation of criminal justice administration. Kerrie Schaefer shows that the approach to punishment as ultima ratio, if we substitute this entry with real designates, as does the author while describing specific projects of preventive socio-pedagogical measures, well serves the community of citizens. Looking at this kind of dramatic action by a local community as a peculiar form of prevenient restorative justice, we determine a new theoretical framework for the conceptualization in the area of criminal policy in a changing penal culture. This would, therefore, be the previously mentioned term of criminal policy in the broad sense.

After reading the English papers with interest we go back to “familiar ground,” the more so because our guide is here a known researcher of the mechanisms of the issues of administration of punishment — Professor Tomasz Kaczmarek from the University of Wroclaw, together with his extensive text entitled Wpływ osobowości sędziego na wymiar kary (na marginesie badań psychospołecznych uwarunkowań decyzji sędziego w sprawie wymiaru kary) (The Influence of the Personality of the Judge on the Administration of Punishment (on the margins of research into psychosocial determinants of the judge’s decision on the administration of punishment)). We can expect a great deal from such a master researcher into the issues of the administration of punishment. And also this time we will not be disappointed. The author convinces us that judges are not merely “mouths of the act”, which only deliver the wording of laws. In applying the law they take their own cognitive approaches and define autonomous dispositions to include some or other value systems and their preferences, or take their own evaluating attitudes. The law, too, does not relieve a judge from making his/her own assessments (e.g. general clauses). As regards the administration of punishment, the law itself gives the judge much more freedom of decision than when dealing with problems of interpretation, when the judge is generally bound by the findings or rules of interpretation and paradigms of legal thinking. The legal culture of society is determined not only by good law, but also by the good judge. A mentally and spiritually poor judge hurts just as much as a dull university professor. After this handful of reflections, I think there is no need to encourage readers to read the entire article by Tomasz Kaczmarek, because the time spent on it will not be time wasted.

Dr. Jadwiga Królikowska of Warsaw University also deals with the issues of penology in the Chapter Kara kryminalna w badaniach socjologicznych (Criminal Punishment in Sociological Research). The author prefaced her article with a quotation from a book by Bronisław Wroblewski: “The truth, as in many cases, does not predispose to joy, but points to the sources of evil.” It is difficult to make a more apposite choice. The author presents an overview of issues in their historical development. Her work can be regarded as a vade mecum of this kind of research in Poland. It is also an introduction to the issues that will be widely presented in the form of a monograph by her in the fourth volume of “Penal Cultures”. This volume will present exhaustively the results of sociological and anthropological research into the judicial administration of punishment in Poland, carried out in the years 2012–2014.

Professor Maria Rogacka-Rzewnicka of Warsaw University presents, in a comprehensive monographic study, a picture of contemporary issues in criminal proceedings in relation to the recent scientific trend to combine in research strictly dogmatic issues with the broader context of socio-cultural and civilizational background of the analysed institutions. The author interprets primarily the sense of criminal procedure from two perspectives. Firstly, from the perspective of the accused, which is analysed by the fundamental right to defence, deprived of currently unambiguous doctrinal and normative definitions, and, secondly, from the perspective of the victim. The normative discovery of the natural rights of the accused to defence and elevation of the issue to the level of a systemic foundation is associated with the Enlightenment, whereas the rights of the victim in spite of his/her continuous actual presence in criminal proceedings and some of its institutions (e.g. action civile in the code of criminal procedure of France 1808) is a discovery especially of the last decades of the twentieth century. In addition to issues of Polish law, this fine and extremely erudite presentation emphasizes particularly strongly, on the basis of extensive literature, the history and present day evolution of criminal proceedings in France, which is important for the development of the Polish law of criminal proceedings. The author does not forget about the traditional relationships of the Polish science of criminal law with the German science and German law; she presents the evolution of the procedural institutions, especially with regard to the rights of victims. She analyses the latest European and global trends in reforms of criminal law in the context of the impact of the evolution of the procedural institutions in Anglo-Saxon jurisdictions, especially in the field of American and English criminal proceedings, on changes in the model of criminal justice in the countries of continental Europe. Maria Rogacka-Rzewnicka notes the tendency to blur the boundaries of the identity of the procedural and substantive criminal law, which occurs also in Poland. It seems that the text poses a serious challenge to the science of criminal proceedings, because revealing the real developmental problems and dilemmas does not allow for, if one may say so, the easy copying or adapting of individual institutions without asking basic questions about their relationship to the desired systemic, cultural and civilizational model of the administration of criminal justice which they are to serve. It may also be an inspiration to rethink the effects of the institutions introduced into the criminal law, the effects which may be remote from the aims legitimizing the introduction of these institutions. In a work with a critical tone, at the same time the author’s firm belief is visible that the contemporary legal and cultural changes in criminal justice themselves have a certain value for mankind, and so from the perspective of the science of criminal proceedings it is important to embark on these changes in order to properly serve the public.

Valerie Faranton, a doctor of the Universite d’Artois, participates in this volume with the text entitled Ordalia — sposób przeprowadzania postępowania dowodowego? (Ordalia — the way of carrying evidentiary proceedings?). Her article (owing to its small, two-page size) is more like an entry in an encyclopaedia of law than a monographic elaboration of a scientific nature. However, it has its charm, because it shows the road evidentiary proceedings have gone through in a criminal trial, and in this volume it also constitutes a transition to the next group of issues.

Professor Piotr Girdwoyń of Warsaw University has prepared a study on criminal proceedings entitled Dowody naukowe a ewolucja procesu karnego (Scientific Evidence and the Evolution of Criminal Proceedings). This very useful monographic study shows the issue of the evolution of the presented problems, relatively little known in Poland, from the so-called universal acceptance (Frye standard of 1923) to the present, i.e. the Daubent standard which is of particular practical importance. Despite its small size, the article fully informs about what is most important.

Dr. hab. Anna Wójtowicz of Warsaw University has made it possible for us to read the text entitled Uwagi na temat racjonalności wnioskowań w procesach poszlakowych (Notes on the rationality of inferences of circumstantial proceedings). This work, representing a high intellectual and technical level, is worthy of special recommendation owing to an interesting approach to issues which are important for criminal law. The author shows that also in the field of a lawyer’s mental work errors may occur, resulting from the use of improperly selected models of correct thinking developed during the study of formal logic, and such errors may result in wrongful conviction. Appropriate introduction to the use of formal logic models is, therefore, of great practical importance for the administration of criminal justice, but more broadly, for society, because probably nobody would want to experience wrongful conviction. The work is worth reading, although — the reader should be warned — it is not easy and requires recalling the basic knowledge of logic. The effort put into understanding the article will permanently change the attitude of the reader towards the legal analysis of evidence, requiring, as the author writes, the adding of a less intuitive analysis of facts, conducted on the basis of logic.

Dr. hab. Maria Szczepaniec of Cardinal Stefan Wyszyński University has produced a very useful study entitled Efektywność ekonomiczna a sprawiedliwość kary (Economic Efficiency vs. Fairness of Punishment). The author rightly notes that despite the ongoing economization of life in Poland, we still observe a weak interest in the economic aspects of punishment. Criminal law, in addition to its traditional functions, should also be characterized by economic efficiency. Punishment is cost effective when its amount multiplied by the probability of its imposition exceeds the perpetrator’s gains resulting from committing a crime. This is associated with the ability to deter potential criminals. Punishment justified by economic considerations will generally be more severe than so-called fair punishment. This issue may be related only to certain categories of crimes, especially crimes against property. Punishment is fair when it is imposed with regard to the principles of proportionality and sufficiently condemns the act committed by the perpetrator. In short, it is an in-depth study — we encourage you to read and reflect on it.

Professor Kazimierz W. Frieske of Warsaw University has prepared a text entitled Ekonomika przestępczości: iluzje, nieporozumienia i niebezpieczeństwa (Economics of Crime: Illusion, Confusion, and Danger). The author rightly cites Quetelet’s dictum that “society creates crime […] unlucky man who loses his head on the scaffold or ends his life in prison, is […] the victim redeeming the fault of society […] his crime is the result of the circumstances in which he found himself […]”. The probability of committing a crime varies with the age of the offender, but the issue here is not so much the age as the circumstances associated with it, such as the increase in physical strength and intensity of human emotions which reach their peak around the age of 25, so when development of physical forces is coming to an end — then violence is replaced by cunning. A man commits an offence if his expected benefit exceeds that which could be achieved by sacrificing his time and resources to other activities. It is not so that a penalty which is twice as long is twice as severe, and twice as expensive. It is about Beccaria’s fair measure of suffering. The author presents us with a fundamental problem concerning the economic approach to punishment in that, contrary to the tendencies to economize social life, different values may not be measured by one yardstick. Many values are not comparable, for example, the beautiful moments on the lake with the value of a smartphone. Nor do we know why the authors of the texts presented in this volume did not commit crimes of theft or other crimes, and we have a deep conviction that they did not. Did manipulation of the severity of a criminal sanction really have a decisive effect on the lawful conduct of our authors and, we hope, readers — it is a fascinating question! Too great confidence in the economic determinants of punishment may thus lead criminal policy astray. Excessive economization of punishment is a kind of one-sided version of neo-liberal economism that, after the crisis and the “evaporation” of billions of dollars in 2008 from some financial institutions, is quite commonly treated with greater reserve by science and society. Further considerations of the authors go in that direction, while they maintain the highest level, and for the sake of it, readers should be strongly encouraged to read the whole article.

Finally, by way of self-promotion, it is worth informing readers that subsequent volumes of “Penal Cultures”, third and fourth (which are respectively the 10th and 11th volumes in the publication series of the Professor G. Rejman European Centre for Penological Studies started in 2009), are in preparation and will be published in 2014. Generally, the third volume will refer to the historical models and determinants of the development of criminal law and the formation of penal sensibility in various legal cultures and historical circumstances, and the differentiated rationalization of criminalization associated with these determinants (ed. Jarosław Utrat-Milecki). In line with the intention, it will introduce, as can be expressed in a somewhat military-style, the strategic depth of the new approach to criminal policy, as outlined in the second volume, in the context of studies of penal cultures. The fourth volume will contain results of sociological research into punishment and punishing, carried out as part of a grant on a sample of employees of the criminal justice administration in Poland, especially judges. That volume will make an in-depth theoretical and empirically verifiable presentation of the complex relationships that exist between penal culture and criminal policy. The study by Jadwiga Królikowska will thus provide exemplification of analyses carried out as part of a new research perspective, combining traditional criminal policy studies with the study of its basis in penal culture.

Marian Filar

Jarosław Utrat-Milecki

___________________________________

1 Cf. Jarosław Utrat-Milecki, Jadwiga Krolikowska, Badania integralnokulturowe, in: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, Suplement, Tadeusz Pilch (ed.), Żak, Warszawa, 2010; Culturally integrated studies, European Centre for Penological Studies University of Warsaw. Faculty of Applied Social Sciences and Resocialization. Division of Culturally Integrated Legal and Social Studies, eidem (eds), IPSiR UW, Warszawa 2010; cf. also eidem, Culturally integrated studies, “Verejna Sprava a Spolecnost” 2012, v. 13, No. 2.

2 Such broader understanding of the scope of criminal policy is suggested by Wojciech Zalewski (cf. O pojęciu polityki kryminalnej [On the notion of criminal Policy], in: Problemy wymiaru sprawiedliwości karnej. Księga Jubileuszowa Profesora Jana Skupińskiego [Problems of Criminal Justice. Professor Jan Skupiński Jubilee Book], Anna Błachnio-Parzysz i in. (eds), Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2013).

3 Krzysztof Krajewski, Podstawy kryminologiczne prawa karnego (Criminological Foundations of Criminal Law), in: System prawa karnego (The System of Criminal Law), v. 1: Zagadnienia ogolne (General Issues), Andrzej Marek (ed.), C.H. Beck––Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2010.

4 Cf. e.g.: Jock Young, The Vertigo of Late Modernity, Sage, London 2007; Philip Smith, Punishment and Culture, University of Chicago Press, Chicago 2008; James Q. Whitman, Harsh Justice. Criminal Punishment and the Widening Divide between America and Europe, Oxford University Press, Oxford, 2003; Hyman Gross, Crime and Punishment. A Concise Moral Critique, Oxford University Press, Oxford 2012.

5 “[…] skoro ustaliliśmy, że kary są faktami społecznemi, to zbadanie ich teoretyczne będzie należeć do socjologji, względnie do nauki społecznej pod nazwą penologji, ktora stanowi jedną z podstaw dla teoretycznej polityki karnej i kryminalnej oraz praktycznego znawstwa w tejże dziedzinie” (“[…] since we have agreed that penalties are social facts, then theoretical research in them will belong to sociology, or to a social science under the name of penology which is one of the foundations for the theory of penal and criminal policy, and practical expert knowledge in that field”), Bronisław Wroblewski, Penologja. Socjologia kar (Penology. Sociology of Punishments), v. 1, Skład Głowny Księgarni Rutskiego, Wilno 1926, p. 26.

6 “Penologja, jak słusznie pisze B. Wróblewski, może stanowić jedną z podstaw teoretycznych polityki kryminalnej i jej założeń praktycznych” (“Penology, as B. Wroblewski rightly writes, may be one of the theoretical foundations of criminal policy and its practical assumption”) (Leszek Lernell, Podstawowe zagadnienia penologii [Basic Issues of Penology], Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1977, p. 13). Jarosław Utrat-Milecki shares such a point of view on the role of penology: “Trzeba też zgodzić się z Leszkiem Lernellem i Bronisławem Wróblewskim, że penologia powinna stanowić jedną z teoretycznych podstaw polityki kryminalnej i w ten sposób wpływać na jej założenia praktyczne. Głównym zadaniem nauki polityki kryminalnej jest poszukiwanie najskuteczniejszych metod i środków zapobiegania przestępczości, do których rzecz jasna zalicza się kary kryminalne. Przedpolem do takich poszukiwań powinna się stać jasna, oparta na integralnokulturowych badaniach teoria kary jako instytucji społecznej” (“One must also agree with Leszek Lernell and Bronisław Wróblewski that penology should be one of the theoretical foundations of criminal policy, and thus affect its practical assumptions. The main task of the science of criminal policy is to seek the most effective methods and means of crime prevention, which, naturally, includes criminal penalties. A clear theory of punishment as a social institution, based on culturally integrated research, should be a foreland to such explorations”), Podstawy penologii. Teoria kary (Foundations of Penology. Theory of Punishment), Wydawnictwa UW, Warszawa 2006, p. 45.

7 Cf. Marian Filar, Kara kryminalna — w służbie utopii czy w służbie władzy (Criminal Punishment — in the Service of Utopia or in the Service of Authority),in: Kara w nauce i kulturze (Punishment in Science and Culture), Jarosław Utrat-Milecki (ed.), Wydawnictwa UW, Warszawa 2009; Jarosław Utrat-Milecki, Penologia integralnokulturowa. Zarys problematyki (Culturally Integrated Penology. An Outline of the Issues), ibidem. In reference to this line, a two-volume study by the Toruń group can also be considered: Nauki penalne wobec szybkich przemian socjokulturowych. Księga jubileuszowa Profesora Mariana Filara (Penal Sciences in the Face of Rapid Socio-cultural Changes. Professor Marian Filar Jubilee Book), Andrzej Adamski et al. (eds), Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2012; in particular Jarosław Utrat-Milecki, Kryminalizacja polityki państwa. Zarys krytycznej analizy podstaw teoretycznych kryminalizacji polityki państwowej (Criminalization of the Public Policy. An Outline of Critical Analysis of Theoretical foundations of the Criminalization of Public Policy), ibidem, v. 2.

8 Cf. Thomas Kuhn, Struktura rewolucji naukowych (The Structure of Scientific Revolutions), translated by Helena Ostromęcka, Justyna Nowotniak, Aletheia,Warszawa 2013 (1962, first Polish publication 1963).

9 Arystoteles, Etyka nikomachejska (Aristotle, Nicomachean Ethics), translated by Daniela Gromska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, p. 120 et seq.

10 Cf. Juliusz Makarewicz, Prawo karne ogolne (General Criminal Law), Frommer, Krakow 1914, p. 51.

 

ISBN: 978-83-64363-10-8
Format: 138x220 mm
Objętość: 400 s.
Oprawa: twarda
Projekt graficzny okładki i stron tytułowych: Ireneusz Sakowski
Rok wydania: 2014
Dział: prawo, socjologia
Redakcja naukowa: Marian Filar & Jarosław Utrat-Milecki

Niewinne kłamstwa (Akademia Canterwood 6), Jessica Burkhart, thriller, sensacja, kryminał, zapowiedzi, powieść, literatura kobieca, literatura obyczajowa, literatura inspiruje, bestsellery, romans, księgarnia internetowa, Wydawnictwo Dobra Literatura, Wydawnictwo Dolnośląskie, nowe książki, tania książka, nowości wydawnicze, nowo wydane, nowowydane.pl

Oficyna Naukowa

Oficyna Naukowa
ul. Mokotowska 65/3
00-533 Warszawa
Telefon: (22) 622 02 41

www.oficyna-naukowa.com.pl/